TürkQoL Projesi

TÜSPE TÜRKİYE SAĞLIKTA YAŞAM KALİTESİ DEĞERLEME PROJESİ
[TÜSPE-TürkQoL]

AMAÇ, KAPSAM VE GEREKÇE

Amaç ve Kapsam

Kişilerin, bilgi, kültür ve deneyimleri doğrultusunda şekillenen algı ve tercihlerine göre değişiklik gösteren, “yaşam kalitesi değerleri”nin (QoL – Quality of Life) ülkemize özgü karşılıklarını (=Yaşam Kalitesi Ağırlık Endeksi) ve buna ek olarak ülkemizdeki hastalık ve/veya mali yükü en yüksek sağlık durumları ve Türkiye’de önem arz eden nadir hastalıklar ile ilişkili “yaşam kalitesi değerleri”ni (HRQoL – Health Related Quality of Life) belirleyerek; hem klinik hem de ekonomi ile ilgili alanlarda yapılacak ve birçok alandaki kanıta ve bilgiye dayalı sağlık politikası kararlarına büyük katkı sağlayacak olan sayısız bilimsel çalışmaya ve pratik uygulamaya temel oluşturmak.

Gerekçe

Tüm dünyada sağlık teknolojilerinde (ilaç, tıbbi cihaz, medikal ve cerrahi uygulama ve prosedürler, halk sağlığı uygulamaları vb.) hızlı ve sürekli olarak gerçekleşmekte olan gelişmeler tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de sağlık harcamalarını arttırıcı rol oynamaktadır. Yüksek gelir düzeyine sahip ve “gelişmiş ülkeler” kategorisinde sınıflandırılmış olan ülkeler, doğumda beklenen yaşam süresinin uzamış olması dolayısıyla bulaşıcı olmayan hastalıklar ve yaşlı sağlığına odaklanma ihtiyacı duymaktadır. Bu durum sunulması gereken sağlık hizmetlerinin daha uzun süreli ve daha fazla maliyetli olmasına yol açmaktadır. Genellikle bu ülkelerin, sahip olunan kısıtlı kaynakları kullanarak en uygun maliyet ile azami sağlık çıktısını elde edebilmek için, sağlık alanında ekonomik değerlendirmeler gerçekleştirmekte olduğu gözlenmektedir. Daha düşük gelir düzeyine sahip ve “gelişmekte olan ülkeler” kategorisinde sınıflandırılmış olan ülkelerden Türkiye’de ise, başarılı sağlık reformları ve ekonomik gelişmeler sonucunda, sağlık alanında bazı göstergeler ve uygulamalar açısından gelişmiş ülkeler düzeyine şimdiden erişildiği, sağlık hizmetlerine erişimde önemli bir artış sağlandığı ve özellikle doğumda beklenen yaşam süresinin önemli bir artış eğiliminde olduğu bilinmektedir. Ancak benzeri koşullara sahip olan “gelişmiş ülkeler” kategorisindeki ülkeler gibi bulaşıcı olmayan hastalıklara ve yaşlı sağlığına daha fazla önem vermeye başlaması gereken Türkiye’nin, demografik ve jeopolitik özellikleri dolayısıyla, bunu gerçekleştirirken eş zamanlı olarak bulaşıcı hastalıklara karşı gerçekleştirmekte olduğu başarılı mücadeleyi de aynı adanmışlık ile sürdürmekten vazgeçmesi ve bu yaklaşıma verilen önemi azaltması henüz kesinlikle mümkün değildir. Bu durum Türkiye’nin daha az mali kaynak ile daha fazla sağlık sorunuyla  mücadele etmesini gerektirmektedir. Dolayısıyla sahip olduğu kaynakları en uygun maliyet ile azami sağlık çıktısını elde etmek üzere kullanmaya ve bunu gerçekleştirebilmek amacıyla sağlık alanında ekonomik değerlendirmeler yapmaya Türkiye’nin duyduğu ihtiyaç çok daha fazladır. Ancak bu ekonomik değerlendirme çalışmalarında büyük sıklıkla kullanılan “yaşam kalitesi değerleri”nin (QoL – Quality of Life) (=Yaşam Kalitesi Ağırlık Endeksi) ve sağlık durumu ve hastalıklar ile ilişkili “yaşam kalitesi değerleri”nin (HRQoL – Health Related Quality of Life) Türkiye’ye özgü karşılıklarının belirlenmesi, bu çalışmalardan doğru sonuçların ve faydaların elde edilebilmesi için hayati önem taşımaktadır.

İŞ AKIŞI VE SÜREÇLERİ

Birinci yıl

  • Seçilmiş bilim insanlarından oluşacak proje ekibinin belirlenmesi.
  • EuroQoL tarafından geliştirilen (EuroQoL Group 1990) EQ5D ölçeklerinden hangilerinin kullanılacağının seçimi ve gerekli izin süreçlerinin tamamlanması.
  • EQ5D ölçeklerinden geçerlilik ve güvenilirliği yapılmış Türkçe çevirisi bulunmayanların tamamlanması.
  • Gerekli örneklemin belirlenmesi.
  • Gerekli anketör sayısının ve uygun anketörlerin belirlenmesi.
  • Anketörlerin eğitilmesi.
  • EQ5D ölçekleri kullanılarak “yaşam kalitesi değerleri”nin (QoL – Quality of Life) Türkiye’ye özgü karşılıklarının (=Yaşam Kalitesi Ağırlık Endeksi) belirlenmesi.

İkinci yıldan itibaren her yıl

  • Türkiye’deki hastalık ve/veya mali yükü en yüksek olan sağlık durumlarının ve önem arz eden nadir hastalıkların seçilmesi.
  • Türkiye’deki üniversitelerin, tıpta uzmanlık derneklerinin ve araştırmacıların proje ile ilgili farkındalık ve yöntem bilgilerini arttırıcı toplantılar düzenlenmesi.
  • Seçilen sağlık durumları ve hastalıklar ile ilişkili “yaşam kalitesi değerleri”nin (HRQoL – Health Related Quality of Life) çağrı usulü ile üniversiteler, tıpta uzmanlık dernekleri ve araştırmacılar tarafından belirlenmesinin sağlanması.

PROJE İLE AMAÇLANAN KAZANIM VE SONUÇLAR

Projenin çıktıları, Türkiye’de sağlık teknolojisi (ilaç, tıbbi cihaz, medikal ve cerrahi prosedür, halk sağlığı uygulaması vb.) değerlendirme çalışmalarının etkin bir şekilde yapılması için zemin oluşturacak ve bu alandaki kapasiteyi arttırıcı rol oynayacaktır. Böylece, yapılacak çalışmalar Sağlık Bakanlığı, sağlık hizmet sunucuları, Sosyal Güvenlik Kurumu, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu, Maliye Bakanlığı, üniversiteler, araştırmacılar, klinisyenler ve vatandaşlar için sayısız fayda sağlayacaktır. Bu faydaların elde edileceği alanlar başlıca şu şekilde özetlenebilmektedir:

  • Karar verme süreçlerinde en az maliyetle en fazla sağlık çıktısını elde etmek.
  • Kaynakları verimli olarak dağıtmak.
  • Sağlık çıktılarını arttıracak yönde “karar alma” ve “finansman” teknikleri uygulamak.
  • Tedavi kararlarına destek olmak.
  • İlaç, tıbbi cihaz ve diğer sağlık teknolojilerinin ruhsatlandırma ve geri ödeme kararlarını almak.
  • Maluliyet kararlarını almak.

KAYNAKLAR

EuroQoL Group. (1990). EuroQol – A New Facility for the Measurement of Health-Related Quality of Life. Health Policy. 16(3): 199–208.


İletişim

Dr. Birol Tibet
birol.tibet@tuseb.gov.tr  
0 312 920 15 00