TÜSSİDEP Projesi

TÜSPE TÜRKİYE SAĞLIK SİSTEMİNİN İZLENMESİ VE DEĞERLENDİRİLMESİ PROJESİ
[TÜSPE-TÜSSİDEP]

AMAÇ, KAPSAM VE GEREKÇE

Son yıllarda, anne ve çocuk sağlığının iyileştirilmesi, HIV / AIDS, tüberküloz ve sıtmaya bağlı mortalite ve sağlık sorunlarının azaltılması ile ilgili hedefleri gerçekleştirmek üzere tasarlanan sağlıkla ilgili müdahalelerin sonucunda önemli ilerlemeler kaydedilmiştir. Bununla birlikte, elde edilen kazanımların ne evrensel ne de yeterince geniş tabanlı ve sürdürülebilir olmadığı açıktır. Ulusal düzeyde kaydedilen ilerlemelerin, özellikle korunmasız nüfus gruplarının çoğunun kazanımına neden olmadığı; bazı durumlarda da ilerlemenin durduğu veya tersine döndüğü gözlemlenmektedir. İyileştirilmiş sağlık statüsü elde etmek için hizmetleri adil ve verimli bir şekilde sunabilen sağlık sistemlerinin kritik olduğuna dair güçlü kanıtlar bulunmaktadır. Bu nedenle, birçok küresel sağlık girişimi ülke sağlık sistemlerine ve ülkelere sağladıkları desteği güçlendirme yönünde bir önem taşımaktadır.

Sağlık sistemlerinin güçlendirilmesine olan bu artan ilgi dikkat çekici olmakla birlikte, karar vericilerin sağlık alanındaki ilerlemeleri ve sağlık sisteminin performansını doğru bir şekilde izleyebilmelerini, etkilerini değerlendirmelerini, ülke ve küresel seviyelerde hesap verebilirliği gerçekleştirmelerini sağlayan sağlam bir izleme stratejisinin yokluğunda sürdürülebilir olmayacaktır. Aynı zamanda yıllık sağlık sektörü incelemeleri bağlamında verilere yönelik ülke içi talep de artmaktadır.

Sağlık sistemlerinin artan girdilere ve iyileştirilmiş süreçlere nasıl tepki verdiğinin ve sağlık göstergelerinin iyileştirilmesine olan etkisinin izlenmesi için bilgi gereklidir. Bu durum, gerekli verileri üretmek için uygun sürdürülebilir ölçüm stratejileri geliştirilmesi ve uygulanmasının yanında, sağlık sistemi performansının temel göstergelerinin tanımlanmasının gerekliliğini ortaya koyar.

Sağlık sistemlerinin güçlendirilmesi süreci, karar vericilerin sağlık alanındaki gelişmeleri ve sağlık sisteminin performansını doğru bir şekilde izlemesini, olası etkileri değerlendirmesini ve hem ülke düzeyinde hem de küresel düzeyde hesap verebilirliği gerçekleştirebilmesini sağlayan sağlam bir izleme stratejisi gerektirir. Bu amaçların gerçekleştirilmesine yönelik olarak Dünya Sağlık Örgütü (WHO) 2010 yılında ülkelerin sağlık sistemlerini izlemesine ve değerlendirmesine imkân sağlayacak bir rehber kitap yayımlamıştır. Bu el kitabı DSÖ çerçevesinde yapılandırılmış 6 temel bileşen ya da "blok" bakımından organize edilmiş bir dizi gösterge ve ilgili ölçüm stratejilerini tanımlamaktadır. Bu bileşenler:

  1. Sağlık hizmeti sunumu,
  2. Sağlık insangücü,
  3. Sağlık bilgi sistemleri,
  4. Temel ilaçlara erişim,
  5. Sağlık sistemi finansmanı,
  6. Liderlik / yönetişim bileşenleridir. 

İŞ AKIŞI VE SÜREÇLERİ

El kitabı, yukarıda sayılan her biri temel sağlık sistemi bileşenlerinden olan ve genel yapıyı oluşturan 6 bloğu inceleyen bölüme ayrılmıştır ve aşağıdaki alt kapsamları içermektedir:

  1. Bileşenlere giriş ve ilgili göstergeler;
  2. Olası bilgi kaynakları ve mevcut ölçüm stratejilerinin açıklanması;
  3. Gerekli hallerde, ülke sağlık sistemi özelliklerine ve ihtiyaçlarına bağlı olarak kullanılabilecek ek göstergelerle desteklenen "çekirdek göstergeler".

Bu el kitabı, ortak izleme ve değerlendirme çerçevesinin tüm stratejilerine ve sonuç göstergelerine değinmemektedir. Daha ziyade, sağlık sistemlerinin altı yapı bloğunun her biriyle ilgili oldukları sistem "girdileri", "süreçler" ve "çıktılar" üzerine odaklanmaktadır.

Altı blok, sağlık sistemlerinin farklı şekillerde güçlendirilmesine katkıda bulunmaktadır. Liderlik / yönetişim ve sağlık bilgi sistemleri gibi kesişen bazı bileşenler, tüm diğer sağlık sistemi bloklarının genel politikası ve düzenlenmesinin temelini oluşturmaktadır. Özellikle sağlık sisteminin finansmanı ve sağlık insangücü, sağlık sisteminin anahtar girdi bileşenleri arasında bulunmaktadır. Üçüncü grup olan tıbbi ürünler ve teknolojiler ile hizmet sunumu, sağlık sisteminin anlık çıktılarını, yani verilen sağlık bakım hizmetlerinin uygunluğunu ve ülke sathındaki dağılımını yansıtmaktadır.

Projenin gerçekleştirilebilmesi ve sağlık sisteminin inceleme ve değerlendirme raporunun oluşturulabilmesi için Sağlık Bakanlığı nezdindeki paydaşlarla (Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğü, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü, Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu ile Strateji Geliştirme Başkanlığı) sürekli bir işbirliği ve istişare süreci yürütülecektir. Paydaşlardan sağlanacak istatistiki göstergeler ve bunların elde edilme yöntemleri, WHO rehberinde yer alan sistematik kapsamında hazırlanarak raporlanacaktır.

Proje kapsamında kullanılacak olan gösterge listesi aşağıdaki gibidir:

Yapı Taşı ve Gösterge Veri Toplama Metodu ve Veri Kaynakları
1.Sağlık Hizmeti Sunumu
10.000 nüfus başına düşen sağlık tesisi sayısı ve dağılımı Sağlık tesisleri ulusal veri tabanları.
Resmi bir kayıt sistemi yoksa özel tesislerin imkânlarını ve sayılarını elde etmek için ek araştırmalar gerekebilir. 
10.000 nüfus başına düşen hasta yatağı sayısı ve dağılımı
10.000 nüfus başına bir yılda ayaktan muayene sayısı Düzenli sağlık tesisleri raporlama sistemi
Nüfusa dayalı anketler
Sağlık tesisleri için genel hizmet hazır olma skoru Sağlık tesisi değerlendirmeleri
Özellikli hizmetleri sunan sağlık kuruluşlarının payı
10.000 nüfus başına özellikli hizmetleri sunan sağlık tesislerinin sayısı ve dağılımı
Sağlık tesisleri için özellikli hizmet hazır olma puanı
 
2. Sağlık İnsangücü
10.000 nüfus başına düşen sağlık çalışanı sayısı Ulusal nüfus sayımından veya tesis bazlı değerlendirmelerden gelen verilere karşı periyodik olarak onaylanmış ve düzeltilmiş düzenli idari kayıtlar
Sağlık çalışanlarının meslek / uzmanlık, bölge, işyeri ve cinsiyete göre dağılımı
100.000 nüfus başına, sağlık meslek eğitim kurumlarından mezun olanların eğitim ve öğretim alanına göre yıllık sayısı  Eğitim kurumlarından elde edilen düzenli idari kayıtlar. Bazı durumlarda, veriler, uygulama için belgelendirme veya lisansın gerekli olduğu mesleki düzenleyici kurumların sistemlerinden de elde edilebilir.
 
3. Sağlık Bilgi Sistemleri
Sağlık bilgi sistemi performans indeksi Ulusal sağlık bilgi sistemlerinin gözden geçirilmesi
 
4. Temel İlaçlar
Kamu ve özel sağlık tesislerinde seçilen 14 temel ilacın ortalama bulunabilirliği DSÖ ve Health Action International tarafından geliştirilen standart bir metodoloji kullanılarak gerçekleştirilen ilaç fiyatlarının ve bulunabilirliğinin ulusal (veya gerektiğinde ulusal altı) anketleri.
Kamu ve özel sağlık tesislerinde seçilen 14 önemli tıbbi maddenin ortalama tüketici fiyat oranı
 
5. Sağlık Finansmanı
Toplam sağlık harcaması Ulusal Sağlık Hesapları
Genel devlet harcaması içinde genel devlet sağlık harcamasının oranı
Hanehalkları tarafından cepten yapılan sağlık harcamasını toplam sağlık harcamasına oranı Hanehalkı harcama ve kullanım anketleri
 
6. Liderlik ve Yönetişim
Politika indeksi İlgili alanlardaki ulusal sağlık politikalarının gözden geçirilmesi (temel ilaçlar ve farmasötik, TB, sıtma, HIV / AIDS, anne sağlığı, çocuk sağlığı / aşılanma gibi).

PROJE İLE AMAÇLANAN KAZANIM VE SONUÇLAR 

Dünya Sağlık Örgütü tarafından ülkelerin sağlık sistemlerini izlemesini ve değerlendirmesini sağlamak amacıyla sağlık hizmeti sunumu, sağlık insangücü, sağlık bilgi sistemleri, tıbbi ürünler/teknolojiler, sağlık sistemi finansmanı ve liderlik/yönetişim boyutlarında geliştirilmiş olan 6 temel bileşen kapsamında bir inceleme projesi gerçekleştirilecektir. Proje ürünü olarak elde edilecek yıllık raporlar ile politika yapıcılara ve karar vericilere kavramsal bir çerçeve sunularak, kanıt temelli politika oluşturulması süreçlerine katkı sunmak ve uluslararası değerlendirmelerde ülkemizin yer almasını sağlamak hedeflenmektedir.

KAYNAKLAR

WHO. (2010). Monitoring the Building Blocks of Health Systems: A Handbook of Indicators And Their Measurement Strategies, WHO, Geneva, Switzerland.


İletişim

Uzm. Hakan Oğuz ARI
hakan.ari@tuseb.gov.tr 
0 312 920 15 00