YAŞDOSST Projesi

TÜSPE YAŞLI DOSTU SAĞLIK SİSTEMLERİ PROJESİ
[TÜSPE-YAŞDOSST]

AMAÇ, KAPSAM VE GEREKÇE

Tüm dünyada artan yaşlı nüfusun bir sonucu olarak, politika yapıcılar ve hizmet sunucular, “yaşlı dostu” hizmet ve ürün sunmanın öneminin giderek daha fazla farkına varmaktadır. Küresel yaşlanmanın beraberinde getireceği artan kronik hastalık yükü, artan engellilik riski, yaşlanan nüfusa yeterli bakımın sağlanması gibi mücadeleler için ayrılan sağlık harcamalarında da artış beklenmektedir (Lui et al. 2009, Ahmadi et al. 2015, Beard et al. 2016). Yaşlı bireyler sıklıkla birden fazla sağlık sorunu yaşadıkları ve bilişsel ve fiziksel işlevsel kısıtlamalarla karşı karşıya kaldıkları için karmaşık sağlık ve sosyal ihtiyaçları bulunmaktadır (Mate et al. 2017) TÜSPE-YAŞDOSST Projesi ile Türkiye’de yaşlılar için sağlık politikalarının geliştirilmesine ve bu politikalarla ilgili kararların alınmasına yardımcı olmak ve yaşlı sağlığına katkı yapmak amaçlanmıştır.

Bu amaçla, Dünya Sağlık Örgütünce hazırlanan Dünya Yaşlanma ve Sağlık Raporu ışığında sağlıklı yaşlanma için belirlenen dört anahtar eylem alanı, Türkiye için esas alınacaktır (Beard et al. 2015, Beard et al. 2016):

  1. Sağlık sistemlerini, hizmet ettikleri yaşlı nüfusun ihtiyaçlarına göre sıralamak
  • Yaşlıların merkezi ve entegre bakım hizmetine ulaşımını sağlamak
  • Sistemleri gerçek kapasiteye doğru yönlendirmek
  • Sürdürülebilir ve eğitimli sağlık insangücü sağlamak
  1. Uzun dönemli bakım sunacak sistemleri geliştirmek
  • Uzun dönemli bakım kurumları tesis etmek
  • Uzun dönemli bakım için sürdürülebilir ve eğitimli sağlık insangücü sağlamak
  • Uzun dönemli bakımın kalitesini sağlamak
  1. Herkesin yaşlı dostu bir ortamda yaşlanmasını sağlamak
  • Yaş ayrımcılığıyla mücadele etmek
  • Özerkliğe imkân sağlamak
  • Devletin her aşamasındaki politikalarda sağlıklı yaşlanmayı desteklemek
  1. Ölçme, izleme ve anlayışı geliştirmek
  • Sağlıklı yaşlanma ile ilgili ölçütler, ölçüler ve analitik yaklaşımlar üzerinde fikir birliğine varmak
  • Yaşlı nüfusun sağlık durumları ve ihtiyaçları konusunda bir anlayış geliştirmek
  • Sağlıklı yaşlanmanın gidişatını anlamak ve bunları geliştirmek için neler yapılabileceği

İŞ AKIŞI VE SÜREÇLERİ

Bu projenin gerçekleştirilmesinde aşağıda belirtilen iş akışı ve süreçleri izlenecektir.

TÜSPE-YAŞDOSST’un iş akışı ve süreçleri temelde altı (6) ana bileşenden/araçtan oluşmaktadır. Bunlar:

  1. Literatür taraması: İlk etapta proje kapsamında yer alan dört konuya ilişkin kapsamlı bir ulusal ve uluslararası literatür taraması gerçekleştirilecektir. Bu literatür taraması raporlar tamamlanana kadar sürdürülecektir.
  2. Uluslararası bağlam: Her bir konu uluslararası düzeydeki bağlamı ile de ele alınacaktır. Bu durum, uluslararası karşılaştırmalara ve uluslararası deneyimlerden yararlanmaya da olanak tanıyabilecektir.
  3. Veri kaynakları: Her bir konunun raporlanmasında ikincil kaynaklardan elde edilen veriler kullanılacaktır. İhtiyaç duyulduğu zaman anahtar kişilerle de görüşmeler yapılacaktır.
  4. Projenin raporlaştırılması: Bu aşamada paket proje kapsamında yer alan her bir konuya ilişkin rapora son şekli verilecek ve TÜSPE-YAŞDOSST dosyası oluşturulacaktır. Bu dosya içinde kavramsal çerçeveye, yönteme, sonuçlara ve ilgili diğer bilgilere yer verilecektir.
  5. Proje Yayılımı: Proje çıktılarının ilgili paydaşlar ve potansiyel yararlanıcılar ile paylaşılması faaliyetleri yürütülecektir (kurumsal web sayfasında tanıtım, basın-yayın yoluyla tanıtım, sosyal medyada tanıtım, muhtelif toplantılarda sunum, mail gruplarında tanıtım, makale ve rapor yayınları gibi)

PROJE İLE AMAÇLANAN KAZANIM VE SONUÇLAR 

Bu projenin tamamlanması ile birlikte elde edilebilecek kazanım ve sonuçlar aşağıdaki gibi belirtilebilir (Beard et al. 2016).

  1. Yaşlı nüfusun yaşadığı bölgelere yakın yerde hizmet sunulması, multidisipliner takımları teşvik edecek yapılar kurulması, özyönetimin desteklenmesi, tıbbi cihaz, aşı ve teknolojiye erişimin ve temininin sağlanması beklenmektedir.
  2. Gerçek kapasite için veri toplayan, analiz eden ve raporlayan bilgi sistemleri geliştirilmesi; performans izleme, ödül ve finansman mekanizmalarının oluşturulması; klinik kılavuzlar oluşturulması beklenmektedir.
  3. Tüm sağlık çalışanlarına yaşlanma ve yaşla ilgili koşullar hakkında eğitim verilmesi; tüm sağlık müfredatlarında temel geriatrik ve gerontolojik yetkinliklerin sağlanması; nüfusun ihtiyaçları ve karmaşık vakaların yönetimi için geriatrik birimlerin geliştirilmesi beklenmektedir.
  4. Uzun dönemli bakımın önemli bir kamu yararı olarak görülmesi, uzun dönemli bakım sisteminin geliştirilmesi için sorumlulukların net olarak belirlenmesi, bakımın finansmanı için adil ve sürdürülebilir mekanizmalar oluşturulması, devletin rollerinin tanımlanması ve bunların yerine getirilebilmesi için gerekli hizmetlerin geliştirilmesi sağlanacaktır.
  5. Bakım hizmeti verenlere eğitim desteği sağlanması, bakım hizmetinin değeri konusunda farkındalık yaratılması beklenmektedir.
  6. Temel sorunların ele alınması için bakım protokolleri veya yönergeler oluşturulması; hizmetler ve profesyonel bakım sağlayanlar için akreditasyon mekanizmaları geliştirilmesi, koordinasyon için mekanizmalar kurulması (uzun dönemli bakım ve sağlık hizmetleri dahil); fonksiyonel yetenek odaklı kalite yönetim sistemleri kurulması beklenmektedir.
  7. Yaşlıların haklarını koruyacak yasal mevzuat, yaşlı insanların haklarının farkında olmalarını destekleme ve hak ihlallerini belirlemeye yönelik mekanizmaların oluşturulması beklenmektedir.
  8. İşleyişi kolaylaştıran hizmetler sunulması, ileri bakım planlaması yapılması beklenmektedir.
  9. Yaşlıların evlerinin yaşamalarını kolaylaştıracak şekilde düzenlenmesi, yaşlıların yaşlarına uygun bir yerde yaşlanmalarının sağlanması, yaşlıları yoksulluktan korumak için gerekli önlemlerin alınacağı politikalar belirlenmesi, yaşlıların sosyal faaliyetlere katılımı ve anlamlı sosyal rollere sahip olmalarının sağlanması, yaşlılar için engellerin kaldırılması, erişilebilirlik standartlarının ayarlanması; binalarda, ulaşımda ve bilgi teknolojilerinde uyumun sağlanması; şehir planlamasında yaşlı insanların güvenliğinin sağlanması beklenmektedir.
  10. Yaşlılar için düzenli nüfus anketleri uygulanması sağlanacaktır.
  11. Farklı popülasyonlardaki gerçek kapasite ve fonksiyonel yeterlilik çeşitlerinin ve bunların belirleyicilerinin tanımlanması, sağlıklı yaşlanmada sağlık hizmetleri, uzun dönemli bakım ve çevresel müdahalelerin etkisin değerlendirilmesi hedeflenmektedir.

KAYNAKLAR

Ahmadi A, Seyedin H and Fadaye-Vatan R. (2015). Towards Age-Friendly Hospitals in Developing Countries: A Case Study in Iran. Health Promotion Perspectives. 5(1): 42-51.

Beard JR, Officer A and Cassels A. (2015). World Report on Ageing and Health. Geneva: World Health Organization (http://www.who.int/ageing/publications/world-report-2015/en/, erişim: 10.6.2018)

Beard JR, Officer A, de Carvalho IA et al. (2016). The World Report on Ageing and Health: A Policy Framework for Healthy Ageing. The Lancet387(10033): 2145-2154.

Lui CW, Everingham JA, Warburton J, Cuthill M and Bartlett H. (2009). What Makes a Community Age‐Friendly: A Review of International Literature. Australasian Journal on Ageing28(3): 116-121.

Mate KS, Berman A, Laderman M, Kabcenell A and Fulmer T. (2017). Creating Age-Friendly Health Systems–A Vision for Better Care of Older Adults. Healthcare, 6(1): 4-6.


İletişim

Uzm. Yonca ÖZATKAN
yonca.ozatkan@tuseb.gov.tr 
0 312 920 15 00