TÜSEB / TAE / Haberler / 25 Nisan Dünya Sıtma Günü

25 Nisan Dünya Sıtma Günü

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından, sıtma konusundaki farkındalığı arttırmak ve bu hastalığın dünyadan nasıl eradike edileceğine dikkat çekmek amacıyla 2008 yılından bu yana her yılın 25 Nisan günü “Dünya Sıtma Günü” olarak kutlanmaktadır.

Sıtma, plasmodium cinsi parazitini taşıyan dişi Anofel sivrisineklerin ısırığı yoluyla bulaşan ve bu parazitlerin kırmızı kan hücrelerini enfekte etmesiyle gelişen hayatı tehdit edebilen bir hastalıktır. Hastalığın ilk belirtileri genellikle bulaştırıcı sivrisinek ısırığını takip eden 10-15 gün içerisinde ortaya çıkan baş ağrısı ve titremedir. İnsanlarda sıtmaya yol açabilen 5 tür plasmodium türü bulunmaktadır; bunlar arasında P. falciparum ve P. vivax en fazla tehdit oluşturan türlerdir. Tedavi edilmediğinde falciparum tipi sıtmanın 24 saat içerisinde hastalık ve ölümle seyredebildiği bilinmektedir.

Dünya nüfusunun yaklaşık yarısı sıtma riski altında olup bu nüfusun büyük bölümü de özellikle Sahra altı Afrika ülkelerinde yaşamakta olan kişilerden oluşmaktadır. Her yıl yaklaşık 500 milyondan fazla kişi önlenebilir ve tedavi edilebilir olan bu hastalıkla enfekte olmaktadır. Tüm dünyada 2020 yılında bildirilen vaka sayısının 241 milyon, ölüm sayısının ise 627 bin olduğu tahmin edilmektedir. Sıtmadan etkilenen en hassas grup 5 yaş altı çocuklardır; 2020 yılında DSÖ Afrika Bölgesi’nde bildirilen sıtma ölümlerinin yüzde 80’nini oluşturmaktadır.

Sivrisinek sokmalarına karşı kişisel korunma ve vektör kontrolü, hastalığın önlenmesinde ilk savunma hattı niteliğindedir. 

Diğer bir yöntem ise hastalığa karşı koruyucu ilaç kullanımıdır. Ekim 2021 tarihinde ise RTS,S/AS01 sıtma aşısının küçük çocuklardaki sıtma ve öldürücü ağır sıtma hastalığını anlamlı olarak azalttığının gösterilmesini takiben DSÖ tarafından falciparum sıtma bulaşı açısından orta ve yüksek riskli olarak tanımlanmış bölgelerde yaşayan çocuklarda yaygın kullanımı önerilmiştir. RTS,S/AS01 pre-eritrosit rekombinant bir protein aşısıdır. DSÖ tarafından 5. aydan itibaren dört doz olarak uygulanması önerilmektedir. İlk üç dozun bir ay aralıkla, dördüncü dozun ise üçüncü dozdan 18 ay sonra uygulanması önerilmektedir. RTS,S/AS01 sıtma aşısı şimdiye kadar üç Afrika ülkesinde 2,3 milyon dozdan fazla uygulanmış olup güvenlik profilinin olumlu olduğu bildirilmiştir.

Sıtma, geçmişte ülkemizde de yaygın görülen bir hastalık iken Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen başarılı çalışmalar neticesinde yerli sıtma bulaşı sona ermiştir. Ancak ülkemizde sıtma etkenini nakleden sivrisinek türlerinin bulunması, iklim ve çevresel faktörler, büyük nüfus hareketleri, sıtmanın endemik olduğu ülkelere seyahat edenlerin ve buralardan gelenlerin sayısının artması nedeniyle yurtdışı kaynaklı sıtma vakaları görülmektedir. Ayrıca; düzensiz göçmenler, ülkemizin sıtmanın yayılabileceği subtropikal bölgede yer alması ve iklim değişikliği nedeniyle ortalama hava sıcaklıklarında gözlenen artışlar nedeniyle sıtma riski halen devam ettiğinden Sıtma Eliminasyon Programı çerçevesinde yürütülmekte olan çalışmalar sürdürülmektedir.

Ülkemizde mevzuat gereği sıtma tanısı tüm sağlık kuruluşlarında konulabilmektedir. Ancak yurtdışı bağlantılı olmayan tüm sıtma vakalarının tanısının İl Halk Sağlığı Laboratuvarları ve Ulusal Sıtma Referans Laboratuvarı (Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları ve Biyolojik Ürünler Dairesi Başkanlığı Ulusal Paraziter Hastalıklar Referans Laboratuvarı) tarafından doğrulanması gerekmektedir.

Sıtma hastalarının tedavisi tespit edilen Plasmodium türüne göre farklılık gösterdiğinden sıtma tanısında Plasmodium tür ayrımının yapılması son derece önemlidir. Tür ayrımında İl Halk Sağlığı Laboratuvarları ile Ulusal Sıtma Referans Laboratuvarından destek alınabilir.

Sıtmadan koruyucu ilaçlar Sağlık Bakanlığı’na bağlı Seyahat Sağlığı Merkezlerinde ücretsiz olarak verilmektedir. Sıtma tedavi ilaçları İl Sağlık Müdürlüklerinden temin edilebilir.